anarchista.org | twój portal do wolnego świata

Wersja przyjazna drukarkom

Od najmłodszych lat wmawia nam się, że neoliberalna rzeczywistość, w której żyjemy jest dobrym rozwiązaniem i skutkuje naszym wzbogacaniem się. W szkołach, na uniwersytetach, w miejscach pracy - wszędzie tam wpaja się nam, że nieustający wyścig ku lepszym zarobkom, większym mieszkaniu i droższym samochodom jest tym co definiuje nasz byt. Że wartość materialna jest nadrzędną kwestią w naszym życiu i to właśnie tym powinniśmy się kierować. Wedle tej idei nasza rola sprowadzana jest do prostych czynności - skończ szkołę, podejmij pracę, weź kredyt na cale życie, kupuj i plać za wszystko za co można pobrać opłatę. Tylko czy na pewno to my na tym zyskujemy?

Co jest zlego w kapitalizmie?

Kapitalizm jest systemem ekonomicznym, ktory juz w swoim zalozeniu wprowadza nierownosc spoleczna, z czasem poglebiajac ja coraz bardziej i tworzac podzial na male grupy bogatych i duze grupy biednych. Z tymze poprzez slowo "bieda" nie nalezy tu tylko rozumiec skrajnej biedy w krajach afrykanskich i Ameryce Poludniowej, ktora oczywiscie jest takze efektem kapitalizmu. Jednak bieda jest obecna rowniez w milionach domow swiata zachodniego, z ta roznica ze jest mniej widoczna. Szczegolnie teraz, w dobie kryzysu kredytowego, mozemy dostrzec to doskonale, gdy glos zadluzonych i przynoszacycyh male dochody slychac coraz glosniej.

Innymi slowy kapitalizm wymusza tworzenie sie podzialow opartych na wysokosci dochodu. Ilu z nas, przecietnych mieszkancow moze pozwolic sobie na zakup domu za gotowke? Ilu z nas stac na dobry samochod za gotowke? Dlaczego nie stac wiec nas na zupelnie podstawowe rzeczy mimo iz ciezko pracujemy? Czy to wina naszej nieudolnosci, tego ze nie potrafimy sie przebic wyzej w drabinie spolecznej? Otoz nie, to wina systemu, ktory jest wlasnie tak skonstruowany aby to elity finansowe mogly stanowic o tym co nam sie nalezy, o tym jakie mamy mozliwosci w zyciu. System kapitalistyczny blokuje nam prawo do godnego zycia, zmuszajac nas do ciezkiej pracy, za ktora otrzymujemy male wynagrodzenie w stosunku do realnych zyskow naszych pracodawcow. Dzieki temu sami zwiekszamy ich bogactwa, powodujac ze beda mogli kupic jeszcze wiecej nieruchomosci dla siebie, ktore my bedziemy wynajmowac. Ponadto pomimo naszej pracy i tak jestesmy zmuszeni sie zadluzac.

Obalmy kilka mitow

Tu dochodzimy do zjawiska pracy najemnej, ktora w popularnym mniemaniu jest darem losu. Przyjelo sie uwazac, iz pracodawca dajac nam prace robi nam de facto przysluge. W rzeczywistosci jednak pracujac dla niego to my robimy przysluge pracodawcy. Nasza praca najczesciej sprowadza sie do poswiecenia wiekszosci chwil zycia na czynnosci, ktore sluza nam w niewielkim procencie. Poza stalym dochodem, gwarantujacym jedynie tyle, iz bedziemy mogli sie wyzywic, wyjsc do kina i od czasu do czasu pojechac na wakacje, nie mamy nic. Na naszej pracy zyskuje za to pracodawca, bo to jego bogactwo sie powieksza. Niezaleznie od wielkosci zyskow to pracodawca ustala ile mozemy zarobic (nierownomierny podzial dochodow). Niezaleznie od sytuacji zyciowej to on ustala kiedy mozemy byc chorzy i zostac w domu, kiedy mamy prawo do tego by zajac sie dzieckiem, czy mozemy wziac dzien wolnego, gdy mamy cos do zalatwienia. Zas w przypadku odmowy z naszej strony laska i dobroc pracodawcy sie konczy. Zatem codzienna praca, ktora mozolnie wykonujemy rok w rok, liczac na lepszy byt, prowadzi nas jedynie do zniewolenia wedle uznania kapitalistow nas zatrudniajacych. Jestesmy pozbawieni realnego wplywu na rzeczywistosc, w ktorej sie znajdujemy, a nasz los zalezy jedynie od nich. A owoce pracy sa rozdzielane nierowno wzgledem wkladu pracy. Teraz nazywa sie to przymusem ekonomicznym, a kiedys okreslano to prosciej wyzyskiem i niewolnictwem.

Inna rzecz to rywalizacja, promowana przez zwolennikow neoliberalizmu jako moc napedzajaca rozwoj. Bycie lepszym oznacza tez dostep do eksluzywnych produktow, wiekszych zarobkow i wyzszych sfer spolecznych. Dlatego tez nasze dzialania sprowadza sie do ciaglej rywalizacji z kims kto stoi nam na drodze do celu. Moze to byc student starajacy sie o te same dotacje, kolega z pracy, konkurencyjna firma. Jestesmy wrzuceni w wir dzikiej gonitwy majacej zwiekszac zysk. Tym prostym sposobem od momentu, w ktorym sie rodzimy, uczy sie nas postawy egoistycznej. W konswekencji nie prowadzi to ku dobru spolecznemu, ale ku wiekszej znieczulicy, zanikowi empatii, przekonaniu o tym, ze licze sie tylko "ja" i to o "mnie" musze dbac. Kapitalistyczna rywalizacja niszczy ludzkie odruchy i zniecheca do dbania o swoje lokalne otoczenie, przekladajac wyzej pieniadze oraz konformistyczne podejscie do zycia. Rozwoj ludzkosci podazajacy ta droga doprowadza zatem jednoczesnie do jej rozpadu jako spojnej calosci. Doskonalym przykladem tego jest ignoracja swiata zachodu w stosunku do ogromu cierpien ludzi krajow Trzeciego Swiata. Kazdy widzial przekazy zaglodzonych dzieci, zniewolonych przez rezimy wspierane przez zachodnie korporacje. Kazdy z nas wie co tam sie dzieje. Ile osob naprawde to obchodzi?

Wolnosc to kolejny mit, ktorym karmi nas kapitalizm. W przekonaniu wielu osob jestesmy wolni, na ulicach nie ma wiekszych restrykcji, mozemy swobodnie przekraczac granice, zmieniac miejsca zamieszkania i pracy oraz korzystac z dobrodziejstw, ktore daje nam wolny rynek. Wszakze jak slusznie zauwazyl to juz Karol Marks w obecnym systemie ekonomicznym to zysk bedzie mial zawsze nadrzedne znaczenie, a dopiero potem to wszystko co powinno skladac sie na nasza wolnosc. Zatem nasza "wolnosc" ma miejsce tylko wtedy gdy przynosi dochod. Zas gdy ktokolwiek z nas stara sie zejsc z tej jedynej slusznej neoliberlanej sciezki nasza wolnosc sie konczy lub sie ja ogranicza. Przykladow jest wiele, wystarczy wspomniec Proces Bolonski, ktory ogranicza dostep do edukacji osobom niezamoznym, przez co ogranicza wolnosc dostepu do szkolnictwa. Tudziez kontrowersyjny pakiet zywnosciowy Codex Alimentarus, z ktorego glowne profity maja czerpac korporacje modyfikujace zywnosc. Zas jesli chodzi o oddzialywanie na ludzi, to daje on mozliwosc zdelegalizowania naturalnych produktow, hodowanych w przydomowych ogrodkach. Oznacza to w skrocie, ze jestesmy wolni, gdy chcemy wydawac pieniadze, napelniajac kieszenie kapitalistow. Jesli jednak nie podoba nam sie obecny porzadek i forsowane prawa jestesmy poddani przymusowi ekonomicznemu, ktory wymusza na nas oczekiwane zachowania. W przeciwnym razie zostaniemy wykluczeni ze spoleczenenstwa poprzez bezrobocie, a w ostatecznosci brak srodkow do zycia.

Konsumpcjonizm

Spoleczenstwo kapitalistyczne istnieje by konsumowac. Wszelkie dzialania podejmowane sa po to, by ktos inny kupil produkt lub usluge. A personalne szczescie jest wynikiem dokonania zakupu materialnej rzeczy. Centra handlowe wypelnione po brzegi, nartetna reklama, ukryty marketing, rosnace zadluzenie i wyzysk biednych krajow ku chwale zachodniego konsumenta. W erze konsumpcjonizmu, skupiajacej sie wylacznie na materialnej jakosci zycia nie da sie skutecznie forsowac etyki spoleczenstwa. Zas uwielbienie dobr materialnych jest nieodlacznym elementem kapitalizmu. Uwaga ludzi zostaje wiec przeniesiona ku nowym sklepom, towarom, ofertom, a zachlannosc staje sie czyms naturalnym. Domy wypelniaja sie masa niepotrzebnych rzeczy, marnowane sa tony zywnosci przy jednoczesnej porazajacej skali glodu w krajach Trzeciego Swiata. Przerosnieta konsumpcja jest jak najbardziej zjawiskiem szkodliwym nie tylko dla ludzi, ale rowniez dla srodowiska, ktore cierpi od wielkich ilosci zanieczyszczen. Konsupcjonizm sam w sobie jest bowiem pozbawiony moralnosci i jako wynik kapitalizmu psuje rzesze ludzi, od dzieci poddanych terrorowi
reklamowemu i presji rowiesniczej po doroslych z przeroznych grup spolecznych, ktorzy sa poddawani notorycznemu oglupianiu. Konsumpcyjne wzorce sa czeso destrukcyjne i w efekcie prowadza do poglebania sie ludzkosci w uprzedmiotowieniu wartosci, a nawet szkodzeniu swojemu zdrowiu. Generacje sa wychowywane na podlozu dzikiego kapitalizmu, ktory nie interesuje sie ich losem. Na rynku nie ma wszakze miejsca dla sentymentow ani refleksji etycznej. Ci, ktorzy takowe cechy wykazuja predzej czy pozniej wypadaja z rynku lub funkcjonuja w totalnej niszy.

Wlasnosc prywatna i panstwowa

Jedna z tych rzeczy, ktore zniewalaja ludzkosc jest fakt regularnego zagrabywania ziemi i srodkow produkcji przez elity polityczno-finansowe. Doprowadza to do ogromnej niesprawiedliwosci dzielajacej elity i przecietnych ludzi, kiedy to ci pierwsi posiadaja wiele, a ci drudzy prawie nic. Dodatkowo klasa pracujaca pozostaje zupelnie zalezna od woli elit, posiadajacych w swoich rekach wiekszosc potrzebnych do zycia srodkow. Dochodzi tu wiec do absurdu, w ktorym to przecietny czlowiek nie moze korzystac z owocow wlasnej pracy lub jedynie w sposob mocno ograniczony. Innym absurdem jest odplatnosc za korzystanie z darow przyrody (np. parki, szlaki gorskie, rzeki), ktore naleza do wszystkich ludzi. Jakim prawem ktokolwiek moze blokowac dostep do natury, skoro nie jest ona wynikiem jego pracy ani zaslug? Istnienie wlasnosci prywatnej i panstowej uderza zatem w nas wszystkich, ktorzy pozbawieni jestesmy mozliwosci swobodnego korzystania z dobrodziejstw planety i wynalazkow ludzkosci. A nie majac tego prawa jestesmy zepchnieci na margines rzadzony w praktyce przez tych ktorzy te rzeczy posiadaja. Kazdy z nas musi gdzies mieszkac i kazdy z nas musi korzystac z przeroznych srodkow. Naturalnie musimy tez za to placic.

Najpierw zysk, potem reszta

Kapitalizm nie jest zrodlem calego zla w swiecie, jest jednak sila napedowa wielu niszczacych zjawisk takich jak wojny, degradacja srodowiska naturalnego, korupcja, handel ludzmi, glod i wyzysk. Za tymi slowami kryja sie krzywda i tragedie konkretnych osob. Utopia jest myslenie, ze te zjawiska powstaja niezamierzone i wynikaja tylko z natury ludzkiej. Nie jest to efekt przypadkowy, kapitalisci swiadomie wykorzystuja go do rozbudznaia w czlowieku najgorszych instynktow, zagarniajac dla siebie profity i wladze. I podobnie jak nazizm potrafil zrobic z czlowieka ludobojce tak i kapitalizm potrafi zrobic z niego podlego ciemiezyciela.